میراث فرهنگی ایران در جنگ تحمیلی سوم؛ آسیب به ۱۴۹ اثر تاریخی
وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آمار جدیدی از میزان خسارت وارده به میراث فرهنگی ایران در جنگ تحمیلی سوم منتشر کرد. بر اساس این گزارش، دستکم ۱۴۹ اثر تاریخی و موزه در ۲۰ استان کشور بر اثر حملات ائتلاف آمریکایی-صهیونیستی دچار آسیب شدهاند.
آمار کلی خسارت به میراث فرهنگی ایران در جنگ
بر اساس آخرین برآوردهای وزارت میراث فرهنگی از نخستین روز جنگ، دامنه حملات در ۲۰ استان کشور به ۱۴۹ اثر تاریخی و فرهنگی خسارت وارد کرده است. جزئیات این آمار به شرح زیر است:
توزیع خسارت بر اساس استانها:
استان تهران: ۷۰ اثر
استان اصفهان: ۲۷ اثر
استان کردستان: ۱۳ اثر
استان خوزستان: ۱۲ اثر
استان کرمانشاه: ۵ اثر
استان لرستان: ۴ اثر
استان قم: ۳ اثر
سایر استانها: ۱۵ اثر
نوع آسیب وارده:
۷۴ اثر در اثر موج انفجار آسیب دیدهاند
۴۲ اثر در نتیجه اصابت به حریم آثار تاریخی خسارت دیدهاند
۳۳ اثر به دلیل اصابت مستقیم به عرصه آسیب دیدهاند
آثار شاخص آسیب دیده در سطح کشور:
۵ اثر ثبتجهانی
۷ بافت تاریخی
۵۴ موزه
سهم آذربایجان شرقی از ۱۴۹ اثر آسیب دیده
از میان ۱۴۹ بنای تاریخی که در ۲۰ استان کشور بر اثر جنگ تحمیلی سوم خسارت دیدهاند، استان آذربایجان شرقی نیز سهم خود را داشته است. بر اساس گزارش وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، ۲ اثر تاریخی ارزشمند از این استان در فهرست آثار آسیب دیده قرار گرفتهاند. این دو اثر که هر دو در زمره گنجینههای ثبت ملی کشور محسوب میشوند، عبارتند از موزه «سنجش» (خانه سلماسی) در تبریز و «گنبد کبود» در مراغه. در ادامه، جزئیات خسارت وارده به هر یک از این دو بنای تاریخی را به همراه تصاویر قبل و بعد مرور میکنیم.
وضعیت میراث فرهنگی آذربایجان شرقی
آذربایجان شرقی با داشتن بیش از ۴۰۰۰ اثر تاریخی، یکی از استانهای غنی از نظر میراث فرهنگی کشور محسوب میشود. از این تعداد:
۲۰۲۵ اثر در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است
۷ اثر ارزشمند در فهرست آثار جهانی یونسکو جای گرفته است
استان دارای ۴۴ موزه است که موزه سنجش یکی از آنهاست
برآورد خسارت مالی
بر اساس بازدید میدانی اولیه کارشناسان، میزان خسارت وارد شده به این دو بنا در مجموع حدود ۳ میلیارد تومان برآورد شده است.
آشنایی با آثار تاریخی آسیب دیده در آذربایجان شرقی
موزه سنجش تبریز (خانه سلماسی)
موزه سنجش یا خانه سلماسی از خانههای قدیمی قاجاری تبریز است که در اوایل حکومت قاجار توسط خانواده حیدرزاده ساخته شد و سپس خانواده سلماسی (از تاجران سرشناس تبریز) ساخت آن را تکمیل کردند.
مشخصات بنا:
قدمت: حدود ۱۶۰ سال
تاریخ ثبت ملی: سال ۱۳۷۶
عرصه: ۶۵۰ مترمربع
زیربنا: ۸۷۵ مترمربع در دو طبقه
مصالح: سنگ و ساروج در پیها، دیوارههای زیرزمین ترکیبی از سنگ و آجر (تفلیسی)، دیوارههای همکف خشتی با روکش آجری
ویژگیهای معماری:
دارای تذهیب در کمد اتاقها و شومینهها
گچبری در سقف طنبیهای شمالی و شرقی
پنجرههای ارسی ارزشمند
آنچه در موزه سنجش نگهداری میشود:
انواع ابزار توزین (ترازوهای زرگری، قپانهای بزرگ میادین بار، سنگوزنهها)
پیمانههای نفتی
ابزارهای علم نجوم (اسطرلاب)
ابزارهای سنجش هواشناسی
قطبنماها و ساعتهای سدههای گذشته
یک تنه درخت ۵ میلیون ساله متعلق به دوره پلیوسن
میزان خسارت وارده:
در حمله دشمن در ۱۹ اسفند ۱۴۰۴، بخشهای مختلف این بنای تاریخی آسیب دید. ارسی بسیار ارزشمند این خانه که از شاخصههای مهم و هویتی بنا به شمار میرود، دچار خسارت شد.
گنبد کبود مراغه
گنبد کبود مراغه شاهکار معماری و مهندسی دوره سلجوقی با عمری ۸۵۴ سال است که با گره چینیهای بینظیر و چشمنواز، اکنون به سبب آسیب ناشی از بمباران دشمن در بخشهایی از سازه خود با ریزشهایی روبهرو شده است.
مشخصات بنا:
قدمت: ۸۵۴ سال (دوره سلجوقی)
تاریخ ثبت ملی: سال ۱۳۱۰
شکل: برجی ۱۰ ضلعی
تزئینات: تلفیق کاشیکاری فیروزهای با آجر به صورت گره چینی ماهرانه
ویژگیهای منحصر به فرد:
مقرنس کاری
کاشیکاری
قطاربندی
آجرهای ریز منقش به نام «الله» به خط کوفی در داخل سردابه
میزان خسارت وارده:
در جنگ تحمیلی سوم، بخشی از تزئینات گنبد کبود مراغه از بدنه جدا شده و به زمین ریخته است. به کل سازه صدمه جدی وارد نشده است.
اقدامات مرمتی پس از جنگ
بعد از تهیه گزارش اولیه و مستندسازی، مطالعات تخصصی از سوی کارشناسان علمی و دانشگاهی و با بهرهگیری از روشهای نوین استحکامبخشی و مرمت در حال انجام است.
به گفته وحید نواداد، معاون اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان:
موزه سنجش تبریز: در فرآیند استحکامبخشی، بنا مدلسازی میشود تا بر اساس آن، شیوه دقیق مرمت و تقویت سازه تعیین شود.
گنبد کبود مراغه: مطالعات مرتبط با حفاظت و مرمت تزئینات آغاز شده و در حال پیگیری است.
خلاصه خسارتهای جنگ به میراث فرهنگی ایران و آذربایجان شرقی
| عنوان | جزئیات |
| کل آثار آسیب دیده در ایران | ۱۴۹ اثر در ۲۰ استان |
| آثار ثبت جهانی آسیب دیده | ۵ اثر |
| بافت تاریخی آسیب دیده | ۷ بافت |
| موزههای آسیب دیده | ۵۴ موزه |
| سهم آذربایجان شرقی | ۲ اثر (موزه سنجش تبریز و گنبد کبود مراغه) |
| برآورد خسارت آذربایجان شرقی | حدود ۳ میلیارد تومان |
گفتنی است؛ تصاویر قبل و بعد از آسیب جنگ به میراث فرهنگی آذربایجان شرقی نشان میدهد که ارسی ارزشمند موزه سنجش و تزئینات گنبد کبود مراغه نیازمند مرمت فوری و اصولی هستند.
در همین حال، اختلالات ناشی از جنگ بر زیرساختهای حمل و نقل هوایی نیز تأثیر گذاشته است. مسافران و هموطنان برای اطلاع از آخرین وضعیت فرودگاهها و پروازها میتوانند به گزارش جداگانه ما در این لینک مراجعه کنند.
دیدگاهتان را بنویسید